Menu Zamknij

Zamieszanie wokół odliczania VAT przez gminy od wydatków sprzed 2016 r.

Zasady zawarte w Konstytucji RP, tj. zasada demokratycznego państwa prawnego, zasada pewności prawa oraz zasada zaufania podatnika do organów państwa, nie zezwalają organom podatkowym żądać od gmin – na podstawie orzeczenia sądu europejskiego z 8 maja 2019 r. C-566/17 – składania korekt podatku naliczonego VAT odliczonego uprzednio bez użycia prewskaźnika od wydatków mieszanych poniesionych w okresie sprzed 1 stycznia 2016 r.

Tak wynika z kilku wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z lipca br.

NSA ogłosił (jednakże jeszcze bez pisemnego ich uzasadnienia) w dniu 2 i 3 lipca 2019 r. pierwsze cztery bardzo ważne wyroki  o sygn. akt: I FSK 73/17, I FSK 111/17, I FSK 119/17 oraz I FSK 435/17. Dotyczą one skutków prawnych wynikających z konieczności wycofania się przez ten sąd z treści swojej uchwały z 24 października 2011 r. o sygn. akt I FPS 9/10.

A przyczyną ww. wyroków NSA z lipca br. było orzeczenie sądu europejskiego, tj. Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z 8 maja 2019r. w sprawie C-566/17. Orzeczenie to polski sąd administracyjny ma bezwzględny obowiązek uwzględnić w swoim orzecznictwie.

Wszystkie te wydane wyroki (i polskie i europejski)  dotyczyły zakresu prawa do odliczenia VAT przez gminy od ich wydatków mieszanych. Czyli od wydatków związanych jednocześnie z działalnością gospodarczą gminy opodatkowaną VAT i zasadniczo dającą prawo do odliczenia oraz z działalnością niegospodarczą gminy niepodlegającą opodatkowaniu tym podatkiem i nie dającej prawa do odliczenia VAT.

Przy czym, co najistotniejsze w sprawie, chodziło tu o okres odliczeń i ponoszone wydatki gmin wyłącznie w okresie sprzed 1 stycznia 2016 r.

Wyroki NSA choć uwzględniają wydane w tej sprawie orzeczenie sądu europejskiego, to jednocześnie nie nakazują gminom dokonywania stosownych korekt podatku odliczonego za ten okres. A brak tego wymogu uzasadniają obowiązującymi zasadami konstytucyjnymi.

Polski sąd II instancji uznał identycznie jak europejski, że gmina ma prawo do odliczenia VAT, ale wyłącznie z uwzględnieniem zasady proporcjonalności. Gmina jako podatnik VAT nigdy nie mogła stosować odliczenia podatku VAT w całości, nawet jeśli na to zezwalała uchwała NSA o sygn. I FPS 9/10. Czyli także z uwzględnieniem tej części jej wydatków, które służyły jej podstawowej, statutowej działalności. NSA – zgodnie z żądaniem zawartym w wyroku TSUE – musiał zatem odejść od poglądu wyrażonego wcześniej, tj. w uchwale z 2011 roku.

TSUE stwierdził, iż obowiązek proporcjonalnego odliczenia VAT obowiązywał i obowiązuje nadal każdą gminę. I to pomimo tego, że w polskich przepisach w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r. brak było w tym zakresie technicznych uregulowań. Czyli takich, które by wskazywały – tak jak to ma miejsce po tej dacie – jak szczegółowo ustalać zakres prawa do odliczenia VAT w stosunku do nabyć wykorzystywanych zarówno w działalności gospodarczej, jak też i w innej działalności gminy.

NSA musiał zatem odejść od prezentowanego przez siebie wcześniej poglądu. Zgodnie z tym wcześniejszym poglądem, NSA pozwalał gminom na odliczenie VAT od wydatków mieszanych albo w pełni albo też z zastosowaniem wyłącznie proporcji sprzedaży określonej w art. 90 ust. 3 ustawy o VAT.

Powyższe oznacza, że obecnie sądy administracyjne nie będą już w nowych sprawach wydawać pozytywnych dla gmin wyroków w tej sprawie, akceptując tym samym negatywne dla gmin stanowisko organów podatkowych (a dokładnie Szefa Krajowej Informacji Skarbowej). Czyli z użyciem prewskaźnika indywidualnie przez gminy obliczonego. A to z powodu braku przepisów w tej sprawie przed 1 stycznia 2016 roku.

To, iż zgodnie ze stanowiskiem wynikającym z ww. wyroków NSA z lipca br. gminy nie są zobowiązane do składania stosownych korekt podatku odliczonego za okres przed 1 stycznia 2016 roku, NSA uzasadnił wynikającymi z Konstytucji RP zasadami. Czyli zarówno zasadą demokratycznego państwa prawnego, zasadą pewności prawa, jak i zasadą zaufania podatnika do organów państwa.

Zatem gminy, które odliczyły VAT od wydatków mieszanych za okresy rozliczeniowe przed 1 stycznia 2016 r. w oparciu o wydaną przez NSA uchwałę o sygn. I FPS 9/10, która została zakwestionowana w maju br. przez TSUE, nie powinny ponosić obecnie negatywnych konsekwencji swoich wcześniejszych działań.

Oznacza to, że organy skarbowe nie powinny wymagać od gmin korekt tych okresów rozliczeniowych (w tym szczególnie korekt wieloletnich) i ewentualnego zwrotu odliczonego w przeszłości podatku naliczonego VAT.

Wnioski

Mimo iż, szczegóły stanowiska NSA będą znane dopiero po opublikowaniu przez ten sąd pisemnych uzasadnień do ww. wyroków z lipca br., to już dziś stanowisko NSA ogłoszone ustnie należy ocenić bardzo pozytywnie. NSA znalazł iście salomonowe wyjście z tej bardzo trudnej sytuacji prawnej. Będąc bowiem zmuszony do stosowania orzeczenia TSUE z maja 2019 roku, który wprost zakwestionował treść uchwały NSA z 2011 roku, uznał, iż należy złagodzić skutki zastosowania przez gminy tego niekorzystnego dla nich orzeczenia TSUE. Zgodnie z powołaną uchwałą NSA – wydaną prawie przed ośmiu laty – gminy odzyskiwały w całości podatek naliczony VAT od wydatków mieszanych sprzed 2016r., albo też stosując wyłącznie korzystny dla nich współczynnik VAT. Aktualne podejście NSA – po uwzględnieniu orzeczenia TSUE – polega na ograniczeniu skutków jego zastosowania. NSA powołując się bowiem na konstytucyjne zasady tym samym zabezpieczył finansowe interesy gmin, chroniąc je przed ewentualnymi roszczeniami ze strony organów podatkowych.