Menu Zamknij

Opłaty przekształceniowe: z VAT, czy bez VAT?

Przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nie wpływa na ekonomiczne władztwo dotychczasowego użytkownika wieczystego lecz zmienia tylko jego formę prawną. W tej sytuacji nie ma wydania towaru (ono już nastąpiło). Wówczas odpłatność w postaci opłaty przekształceniowej nie wiąże się z towarem lecz zmianą charakteru prawa do takiego towaru. Oznacza to, że opłata przekształceniowa jako niezwiązana z czynnością opodatkowaną nie może podlegać opodatkowaniu VAT. Gmina dokonując ww. przekształcenia prowadzi działalność w charakterze organu władzy publicznej. Działalność taka polega na czynnościach związanych z przekształceniem użytkowania wieczystego w prawo własności dokonywanych w oparciu o przepisy ustawy o przekształceniu z 2018 r. Samo przekształcenie następuje z mocy prawa, bez możliwości negocjowania warunków tej czynności, także warunków wnoszenia opłat przekształceniowych. Gmina nie ma możliwości podjęcia jakichkolwiek działań, które mogłyby mieć wpływ na zakres podmiotowy, przedmiotowy lub ekonomiczny przekształcenia. Poza tym nikt poza podmiotami prawa publicznego nie dokonuje tych czynności. Nie zachodzi zatem zakłócenie konkurencji. Gmina zostaje pozbawiona prawa własności gruntu z mocy prawa. Nie podejmuje żadnych aktywnych działań celem sprzedaży i nie angażuje środków w taki sposób, jak to robią podmioty prowadzące działalność gospodarczą.

Takie jest zdanie WSA we Wrocławiu zawarte w postanowieniu z 19 czerwca 2019r. (I SA/Wr 295/19). Jest ono zbieżne ze stanowiskiem gminy, ale sprzeczne ze stanowiskiem Ministra Finansów. Dlatego też, wskutek zaistniałych wątpliwości prawnych, ww. postanowieniem Sąd skierował do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej następujące 2 pytania:

  1. Czy przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości z mocy prawa, stanowi dostawę towarów podlegającą opodatkowaniu VAT?
  2. Czy Gmina pobierając opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości z mocy prawa, działa w charakterze podatnika VAT, czy w charakterze organu władzy publicznej?

Uzasadnieniem tych pytań, jest następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Gmina Wrocław (zwana dalej: Gmina; Strona; Skarżąca) wystąpiła z wnioskiem 5.01.2019r. o wydanie interpretacji indywidualnej do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: organ podatkowy) w kwestii opodatkowania VAT opłat wnoszonych na podstawie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów. Wskazała, że jest czynnym zarejestrowanym podatnikiem VAT i właścicielem nieruchomości oddanych w użytkowanie wieczyste.

Z dniem 1 stycznia 2019r. Gmina przestanie być właścicielem nieruchomości, które pozostawały w użytkowaniu wieczystym, natomiast dotychczasowi użytkownicy wieczyści staną się z mocy prawa właścicielami gruntów, do których do tej pory mieli prawo użytkowania wieczystego. Z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nowi właściciele nieruchomości będą ponosili na rzecz Gminy opłatę przekształceniową. Opłata taka będzie wnoszona do dnia 31 marca każdego roku przez okres 20 lat, licząc od dnia przekształcenia lub w postaci opłaty jednorazowej odpowiadającej iloczynowi wysokości opłaty obowiązującej w roku, w którym zgłoszono zamiar wniesienia opłaty jednorazowej oraz liczby lat pozostałych do upływu okresu 20 lat liczonych od dnia przekształcenia.

Z chwilą przekształcenia prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe, o których mowa w ustawie o przekształceniu w prawo własności, Gmina nie będzie już właścicielem gruntów.

W związku z powyższym zadano pytanie: czy opłaty wnoszone na podstawie ustawy o przekształceniu przez nowych właścicieli na rzecz Gminy podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług (dalej: VAT)?

W swoim stanowisku Gmina stwierdziła, że czynność przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości nie wpływa na „władztwo rzeczy”, które użytkownik uzyskał już w momencie objęcia prawa wieczystego użytkowania i nie może być traktowana jako ponowna dostawa tego samego towaru. Zdaniem Gminy, powyższe powoduje, że przekształcenie prawa użytkowania wieczystego gruntu w prawo własności tego samego gruntu nie podlega opodatkowaniu VAT.

Skarżąca kwestionuje pogląd, że opłaty przekształceniowe uiszczane są w konsekwencji oddania gruntu w użytkowanie wieczyste. Gmina wskazała także, że oddając grunty w użytkowanie wieczyste w formie umów cywilnoprawnych działa jako podatnik VAT. Natomiast pobierając opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności działa jako organ władzy publicznej. W zakresie przekształcenia nie jest zawierana umowa cywilnoprawna, przekształcenie odbywa się z mocy prawa, bez możliwości negocjowania warunków tej czynności, co dotyczy również warunków wnoszenia opłat za przekształcenie. Ponadto żaden podmiot prywatny nie może wykonać podobnej działalności. Jest to bowiem czynność, którą może wykonać jedynie organ władzy publicznej, w tym przypadku Gmina.

W interpretacji indywidualnej organ podatkowy uznał stanowisko Gminy za nieprawidłowe.

Organ stwierdził, iż opłaty należne Gminie z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności ustalone na podstawie ustawy o przekształceniu będą podlegały opodatkowaniu VAT jako pozostająca do zapłaty część kwoty stanowiącej należność z tytułu ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu.

W skardze do Sądu pierwszej instancji Skarżąca uwypukliła różnicę między instytucją ustanowienia użytkowania wieczystego a instytucją przekształcenia takiego użytkowania we własność na mocy ustawy o przekształceniu.

W odpowiedzi na skargę organ podatkowy podtrzymał swoje stanowisko. Uznał, że czynność przekształcenia prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności gruntów dla których prawo to ustanowiono po wejściu w życie ustawy o VAT (1.05.2004r.) nie podlega opodatkowaniu jako ponowna dostawa towaru, ani żadna inna czynność podlegająca opodatkowaniu tym podatkiem (jest to kontynuacja dokonanej już dostawy towarów), to jednak kwota należna z tytułu przekształcenia prawa własności gruntu (opłata przekształceniowa) będzie podlegać opodatkowaniu jako element ceny za dostawę. Wszystkie zatem kwoty należne właścicielowi gruntu, tj. Gminie pobrane z tytułu ustanowienia i trwania prawa użytkowania wieczystego, w tym również za jego przekształcenie w prawo własności podlegają opodatkowaniu tym podatkiem. Całość otrzymanej opłaty przekształceniowej (niezależnie od tego, czy jest opłata roczna czy jednorazowa) zawiera VAT (jest kwotą brutto). Uznano, że Gmina działa jako podatnik VAT, a nie w charakterze organu władzy publicznej. Dla organu podatkowego dla kwalifikacji ww. czynności nie ma znaczenia fakt, w jakim trybie i w jakiej formie (administracyjnoprawnej czy cywilnoprawnej) nastąpi przekształcenie, a także wystąpienie różnic w zakresie ww. instytucji prawnych. Konkludując organ podatkowy stwierdził, że opłaty przekształceniowe będą podlegały VAT.

Sąd składając 2 pytania prejudycjalne do TSUE uzasadnił je w sposób następujący:

Zdaniem Skarżącej mamy do czynienia z dwiema czynnościami, tj. oddaniem gruntu w użytkowanie wieczyste oraz nabyciem prawa własności gruntu w drodze przekształcenia z mocy prawa. Jednocześnie z uwagi na fakt, że czynność przekształcenia prawa użytkowania gruntu w prawo własności tego gruntu nie wpływa na „władztwo rzeczy”, które użytkownik wieczysty uzyskał już w momencie objęcia prawa wieczystego użytkowania, to nie może być traktowana jako ponowna dostawa tego samego towaru, czyli nie podlega ona VAT. Skarżąca neguje pogląd, że czynność przekształcenia prawa użytkowania gruntu w prawo własności tego gruntu stanowi kontynuację wcześniejszej dostawy polegającej na oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste.

Odmiennego zdania jest organ podatkowy, który wskazuje, że skoro czynność przekształcenia prawa użytkowania wieczystego gruntów w prawo własności gruntów, stanowi kontynuację dokonanej już dostawy towarów (czyli oddania w użytkowanie wieczyste), to opłaty przekształceniowe muszą być opodatkowane podatkiem VAT. I to na tej samej zasadzie, jak były opodatkowane opłaty roczne.

Natomiast zdaniem Sądu, aby daną transakcję można było zakwalifikować jako dostawę towarów, konieczne jest, aby w następstwie tej transakcji uzyskano uprawnienie do faktycznego rozporządzania tymi towarami jak właściciel. Pojęcie „dostawy towarów”, nie odnosi się do przeniesienia własności w formach przewidzianych we właściwych przepisach krajowych, lecz obejmuje każdą transakcję przekazania rzeczy przez stronę, która upoważnia drugą stronę do rozporządzania tą rzeczą, jakby to ona była jej właścicielem.

W ocenie WSA we Wrocławiu, przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nie wpływa na ekonomiczne władztwo dotychczasowego użytkownika wieczystego lecz zmienia tylko jego formę prawną. W tej sytuacji nie ma wydania towaru (ono już nastąpiło), czyli wówczas odpłatność w postaci opłaty przekształceniowej nie wiąże się z towarem lecz zmianą charakteru prawa do takiego towaru. Oznacza to, że w przypadku przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości z mocy prawa nie można mówić o dostawie towarów. Tym samym opłata przekształceniowa jako niezwiązana z czynnością opodatkowaną nie może podlegać opodatkowaniu VAT.

Zdaniem Sądu, Gmina w okolicznościach przedmiotowej sprawy prowadzi działalność w charakterze organu władzy publicznej. Działalność taka polega na czynnościach związanych z przekształceniem użytkowania wieczystego w prawo własności dokonywanych w oparciu o przepisy ustawy o przekształceniu, polegających m.in. na ustaleniu stanu faktycznego i stanu prawnego w konkretnym przypadku przed wydaniem zaświadczenia, wydaniu zaświadczenia w którym potwierdza się przekształcenie w odniesieniu do konkretnej nieruchomości gruntowej lub lokalowej ustalanej według ewidencji gruntów i budynków oraz ksiąg wieczystych prowadzonych dla tych nieruchomości, informuje o obowiązku wnoszenia rocznej opłaty przekształceniowej, wysokości i okresie wnoszenia tej opłaty, możliwości zapłaty jednorazowej; ustaleniu w drodze decyzji (na wniosek strony) wysokości lub okresu wnoszenia tej opłaty gdy strona nie zgadza się z informacją zawartą w zaświadczeniu, czynności związane z rozliczeniem tej opłaty. Samo przekształcenie następuje z mocy prawa, bez możliwości negocjowania warunków tej czynności, także warunków wnoszenia opłat przekształceniowych. Gmina nie ma możliwości podjęcia jakichkolwiek działań, które mogłyby mieć wpływ na zakres podmiotowy, przedmiotowy lub ekonomiczny przekształcenia. Co więcej nikt poza podmiotami wymienionymi w ustawie (reprezentanci podmiotów prawa publicznego) nie dokonuje tych czynności. Nie zachodzi zatem zakłócenie konkurencji.

W danej sprawie Gmina została pozbawiona prawa własności gruntu z mocy prawa. Nie podejmowała żadnych aktywnych działań celem sprzedaży i nie angażowała środków w taki sposób, jak to robią podmioty prowadzące działalność gospodarczą.

Ze względu na przedstawione wątpliwości w odniesieniu do przedstawionego zagadnienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że zasadnym jest wystąpienie do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z ww. pytaniami prejudycjalnymi.

W związku z przedstawionymi pytaniami prejudycjalnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowił zawiesić z urzędu postępowanie sądowe w niniejszej sprawie.

Autor opracowania:

Elżbieta ROGALA, Ekspert podatku VAT w budżecie, 16-08-2019