Od 1.01.2019 r. każdy podatnik (w tym również gmina jako podatnik VAT) korzystający z porad podatkowych i osiągający z tego tytułu korzyści podatkowe, ma nowy obowiązek. Obowiązek ten nazywany jest w skrócie: MDR (ang. Mandatory Disclosure Rules).
Wprowadziły go przepisy ustawy Ordynacja podatkowa będące implementacją postanowień jednej z dyrektyw unijnych wydanej w tej sprawie. Dokładnie jest to nowododany w Ordynacji podatkowej rozdział 11a zatytułowany „Informacje o schematach podatkowych”(a w nim 15 nowych przepisów na około 20 stronach, tj. art. 86a – 86o) zamieszczony w dziale III.
Podstawowym celem przepisów MDR jest uzyskiwanie przez ministra finansów informacji o „uzgodnieniach”, tj. o poradach podatkowych oferowanych przez doradców, korzystającym z tych porad podatnikom. Szczególnie takich informacji, co do których zachodzi zwiększone ryzyko agresywnej optymalizacji podatkowej.
Powyższy obowiązek informacyjny, polega na konieczności raportowania (przesyłania drogą elektroniczną) przez tych doradców (zwanych „promotorami”) oraz przez obsługiwanych przez nich podatników (zwanych „korzystającymi”), o uzgodnionych sposobach postępowania podatkowego przynoszących podatnikowi wymierne korzyści podatkowe. Porady te zwane są „schematami podatkowymi”. Jest nim – mówiąc najprościej – każde rozwiązanie podatkowe (w tym zakresie podatku VAT), czyli tzw. uzgodnienie zaproponowane przez doradcę, które przyczyniło się do osiągnięcia szeroko rozumianych korzyści podatkowych przez podatnika jako korzystającego.
Obowiązek przekazywania informacji o schematach podatkowych obejmuje zatem nie tylko doradców udzielających porad dla podatników wszystkiego rodzaju podatków (w tym dla JST jako podatników podatku VAT), ale także samych podatników, jako korzystających z tych porad.
Na marginesie należy dodać, że doradcy ci, nazywani promotorami, to szczególnie: doradcy podatkowi, radcowie prawni oraz adwokaci itp., którzy opracowują, oferują, udostępniają lub wdrażają uzgodnienie lub zarządzają wdrażaniem uzgodnienia.
Kilka niezbędnych definicji dla potrzeb MDR (art. 86a Ordynacji podatkowej):
- Korzyść podatkowa – to w zakresie podatku VAT w szczególności: niepowstanie zobowiązania podatkowego, odsunięcie w czasie powstania zobowiązania podatkowego lub obniżenie jego wysokości. To także powstanie nadpłaty lub prawa do zwrotu podatku. Również zawyżenie kwoty nadpłaty lub kwoty podatku naliczonego do odliczenia, różnicy podatku do zwrotu na rachunek bankowy lub do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy.
- Korzystający – to podatnik, któremu udostępniane jest lub u którego wdrażane jest uzgodnienie, lub który jest przygotowany do wdrożenia uzgodnienia lub dokonał czynności służącej wdrożeniu takiego uzgodnienia.Uzgodnienie – to czynność lub zespół powiązanych ze sobą czynności, w tym czynność planowana lub zespół czynności planowanych, których co najmniej jedna strona jest podatnikiem lub które mają lub mogą mieć wpływ na powstanie lub niepowstanie obowiązku podatkowego.
- Udostępnianie – to oferowanie uzgodnienia korzystającemu, zawarcie umowy, której przedmiotem jest przekazanie informacji o uzgodnieniu, lub przyjmowanie wynagrodzenia z tytułu przekazania informacji o uzgodnieniu, lub przekazywanie korzystającemu w jakiejkolwiek formie, w tym drogą elektroniczną, telefoniczną lub osobiście, informacji o uzgodnieniu, w szczególności poprzez przedstawianie jego założeń.
- Wdrażanie – to dokonywanie czynności faktycznych lub prawnych umożliwiających wykonanie lub zmierzających do wykonania uzgodnienia, w tym: zarządzanie, faktyczne uczestniczenie w podejmowaniu decyzji lub przeprowadzanie czynności związanych z uzgodnieniem, także gdy podejmowanie decyzji lub czynności dotyczy wykonania uzgodnienia przez inny podmiot; pośredniczenie lub udzielanie pomocy w czynnościach związanych z uzgodnieniem; dokonywanie innych czynności będących elementem uzgodnienia, lub oferowanie ww. czynności, zawarcie umowy, której przedmiotem są te czynności, lub przyjmowanie wynagrodzenia z tytułu tych czynności lub umowy.
Wystąpienie u danego podatnika schematu podatkowego absolutnie nie jest niewłaściwe ani nie jest naganne. Samo uznanie uzgodnienia za schemat podatkowy nie jest unikaniem opodatkowania. Przepisy MDR mają bowiem szerszy zakres zastosowania niż przepisy o zwalczaniu unikania opodatkowania.
Uzgodnienie, które dokonywane jest w dominującej mierze z uzasadnionych przyczyn ekonomicznych i nie spełnia kryterium „sztucznego sposobu działania”, będzie również polegało obowiązkowi przekazywania informacji o schematach podatkowych.
Jeżeli uzgodnienie nie stanowi formy agresywnego planowania podatkowego, obowiązek przekazania informacji o schemacie podatkowym jest jedynie obowiązkiem sprawozdawczym.
Brak reakcji organów podatkowych na przekazaną informację o schemacie podatkowym nie oznacza, że dany schemat podatkowy został zaakceptowany i nie zostanie w przyszłości zakwestionowany.
Informacje o schematach podatkowych przekazuje się do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej. Obowiązek ten dotyczy nie tylko promotora lecz także korzystającego. Jednakże w pewnych przypadkach obowiązek informacyjny obejmie także trzecią kategorię osób, tj. „wspomagających”. Są to w szczególności: osoby świadczące usługi prowadzenia ksiąg rachunkowych, księgowi, dyrektorzy finansowi, biegli rewidenci lub notariusze, którzy podjęli się udzielić pomocy, wsparcia lub porad dotyczących opracowania, wprowadzenia do obrotu, organizowania, udostępnienia do wdrożenia lub nadzorowania wdrożenia uzgodnienia.
My jednak niniejszym skupimy się wyłącznie na „korzystającym” i na jego obowiązkach informacyjnych. Gmina bowiem nigdy nie występuje jako promotor (doradca), a co najwyżej jako podmiot zatrudniający doradcę podatkowego lub radcę prawnego.
Najczęściej jednak występuje jako „korzystający” z porad zatrudnionych przez siebie doradców.
Obowiązki informacyjne gmin – jako korzystających z porad (uzgodnień) promotorów – dotyczą jednak tylko takich gmin, który są zwane kwalifikowanym korzystającym.
Jest nim podatnik, który przekroczył jeden z progów. Czyli odpowiednio:
- 10 mln euro (wysokość osiąganych rocznie przychodów/kosztów/aktywów)
lub - 2,5 mln euro (wysokość uzgodnienia: osiągniętej korzyści podatkowej)
Przykłady działań gmin, które muszą być raportowane to np.:
- zwiększenie poziomu odliczenia VAT od kosztów wytworzenia oraz eksploatacji inwestycji następnie powierzonej samorządowej spółce do eksploatacji i używania;
- restrukturyzacje wewnętrzne polegające na przekazaniu do wykonania zadania statutowego (częstokroć będącego także gospodarczym) samorządowemu zakładowi budżetowemu (lub samorządowej jednostce budżetowej) uprawnionych do większego niż sama JST odliczenia podatku naliczonego VAT, a to z uwagi na wyższą od urzędu obsługującego JST preproprcję odliczeń;
- plany i działania zmierzające do zwiększenia efektywności rozliczenia VAT dzięki rozszerzeniu zakresu wykonywanych świadczeń objętych określoną stawką VAT.
Dla transgranicznego schematu podatkowego przewidziano odrębne zasady.
Więcej informacji o konieczności raportowania o wdrożonych schematach podatkowych (MDR) na stronach internetowych ministra finansów w portalu: www.podatki.gov.pl.
Objaśnienia podatkowe Ministra Finansów z 31.01.2019 r.
Z uwagi na nowy obowiązek informacyjny, związany z tym, iż zarówno twórcy porad podatkowych, jak i z nich korzystający i osiągający z tego tytułu korzyści podatkowe oraz pomagający w ich wdrożeniu, Minister Finansów (MF) w dniu 31 stycznia 2019 r. wydał 102-stronnicowe objaśnienia podatkowe na powyższy temat. Są one zatytułowane: „INFORMACJE O SCHEMATACH PODATKOWYCH (MDR)” i są dostępne na stronach MF pod adresem: www.podatki.gov.pl.
Tenże obowiązek wynika z ustawy z dnia 23 października 2018 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 2193).
Wprowadzone przepisy o schematach podatkowych, tj. o MDR (art. 86a-86o Ordynacji podatkowej) dotyczą w szczególności: określenia organu podatkowego, do którego będą kierowane informacje o schematach podatkowych; określenia definicji schematu podatkowego oraz przesłanek raportowania; wskazania kręgu podmiotów obowiązanych do przekazywania informacji; sposobu i terminu raportowania; zakresu raportowanych informacji; konsekwencji karnych skarbowych z tytułu niewypełnienia tego obowiązku przez podmioty zobowiązane.
Z uwagi, że instytucja raportowania schematów podatkowych nie występowała dotychczas w polskim porządku prawnym, Minister Finansów w wydanych objaśnieniach postanowił zastosować wobec podatników określone ulgi i okresy przejściowe.
Mianowicie stwierdził, iż ewentualne opóźnienia dotyczące realizacji obowiązków informacyjnych na gruncie przepisów MDR, nie będą rodziły negatywnych konsekwencji dla podmiotów zobowiązanych, pod warunkiem, że obowiązki te zostaną prawidłowo wykonane do dnia 28 lutego 2019r.
Ponadto Minister Finansów zobowiązał się, iż w przypadku prawidłowego wykonania opóźnionych obowiązków informacyjnych w okresie od dnia 1 marca 2019 r. do dnia 30 kwietnia 2019r., opóźnienia te będą przez Szefa KAS traktowane jako przypadki mniejszej wagi.
MF przyjął także, iż co do zasady, nie będą powodowały obowiązku raportowania następujące grupy czynności, wykonywane w ramach świadczenia usług dotyczących kwestii podatkowych.
Warunkiem tego jest jednak, aby nie zawierały one rekomendacji co do podejmowania przez klienta określonych czynności faktycznych lub prawnych, których rezultatem będzie osiągnięcie przez niego korzyści podatkowych w przyszłości. Udzielanie takich rekomendacji stanowi bowiem czynności typowe dla funkcji promotora.
Grupy czynności (11), które nie będą powodowały obowiązku raportowania, to według MF:
- przygotowywanie i pomoc w przygotowaniu kalkulacji podatkowych, deklaracji, informacji i zeznań podatkowych,
- przygotowywanie i pomoc w przygotowaniu dokumentacji oraz wniosków o udzielanie pozwoleń/zezwoleń,
- przeglądy dotyczące rozliczeń podatkowych,
- przygotowywanie i pomoc w przygotowywaniu dokumentacji cen transferowych,
- opinie i komentarze podatkowe – w zakresie skutków podatkowych, w których doradca informuje klienta o konsekwencjach podatkowych oraz ryzykach wynikających z istniejących interpretacji podatkowych i orzecznictwa dotyczących już dokonanych przez klienta transakcji lub zdarzeń gospodarczych (stany przeszłe i zamknięte),
- udzielanie porad i wsparcia w zakresie wprowadzania przez podatników procedur podatkowych w celu zapewnienia zgodności rozliczeń podatkowych z obowiązującymi przepisami i praktyką podatkową,
- udzielanie porad i wsparcia w zakresie odzyskiwania nadpłaconych zobowiązań podatkowych,
- szkolenia dotyczące obowiązujących przepisów prawa podatkowego lub planowanych zmian w przepisach prawa podatkowego (o wyłącznie informacyjnym charakterze),
- usługi bieżącego doradztwa podatkowego,
- wsparcie i reprezentowanie klienta przed organami administracji publicznej, sądami administracyjnymi, sądami powszechnymi oraz przed Sądem Najwyższym,
- wsparcie lub przygotowywanie oświadczeń dla celów podatkowych.
Autor opracowania:
Elżbieta ROGALA, ekspert podatku VAT w budżecie