Menu Zamknij

Całkiem nowa Ordynacja podatkowa – po 20 latach obowiązywania starej

Ordynacja podatkowa, to przepisy ogólnego prawa podatkowego. Regulują one wspólne kwestie dla wszystkich rodzajów podatków składających się na polski system podatkowy. W tym także dla podatku VAT dla podatników VAT (w tym dla gmin i innych JST).

Aktualnie obowiązuje w tym zakresie ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa. Ponieważ ustawa ta obowiązuje już ponad 20 lat i w ciągu tego czasu była ponad 100 razy nowelizowana, Komisja Kodyfikacyjna Ogólnego Prawa Podatkowego postanowiła ją zastąpić nowym aktem prawnym. W tym celu przygotowała projekt całkiem nowej ordynacji podatkowej.

Projekt ten (bodajże już ostateczny) nosi datę: 7 marca 2019 roku. W niedługim już bardzo czasie trafi on pod obrady Parlamentu. Obecnie bowiem kończy się już dla ww. projektowanego aktu etap prac legislacyjnych w rządzie. Więcej na temat tego aktu na stronach Rządowego Centrum Legislacji: www.rcl.gov.pl. Zastąpi on aktualnie obowiązującą Ordynację podatkową z 1997 roku.

Ostateczny projekt tego aktu prawnego liczy ponad 800 artykułów. Zawarty jest on na blisko 400 stronach. Natomiast uzasadnienie prawne liczy około 700 stron. Razem jest ponad 1000 stron.

Projekt tej całkiem nowej ordynacji podatkowej został opracowany – jak już wyżej stwierdziliśmy – przez Komisję Kodyfikacyjną Ogólnego Prawa Podatkowego (KKOPP). Komisja ta została powołana rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 października 2014 r. w sprawie utworzenia, organizacji i trybu działania Komisji Kodyfikacyjnej Ogólnego Prawa Podatkowego (Dz. U. poz. 1471). KKOPP przygotowała kierunkowe założenia nowej ordynacji podatkowej i na tej podstawie opracowała projekt całkiem nowej ustawy – Ordynacja podatkowa oraz projekt ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Ordynacja podatkowa.

W projekcie nowej ordynacji podatkowej wskazany jest szereg nowych regulacji, których nie ma w aktualnej ordynacji podatkowej z 1997 roku. Są to w szczególności: mediacje, umowa podatkowa, środki zwalczania przewlekłości postępowania, postępowanie uproszczone i dotyczące niewielkich kwot podatku, zawieszenie postępowania z uwagi na „sprawę reprezentatywną”, możliwość rezygnacji z odwołania od decyzji, procedura konsultacyjna, umowa o współdziałanie, urzędowe informacje ogólne o istotnych zmianach przepisów prawa podatkowego, ustalanie wartości rzeczy, procedura odtwarzania zaginionych akt oraz zakaz orzekania na niekorzyść podatnika przez organ pierwszej instancji.

W projekcie nowej ordynacji podatkowej przedstawione też zostały instytucje, które co prawda są obowiązującej ordynacji, ale w projekcie zostały znacznie przebudowane. W istocie rzeczy w większości przypadków z istniejącymi unormowaniami łączy je jedynie nazwa. Najważniejsze z tych regulacji dotyczą: podstawowych pojęć i definicji, solidarności w prawie podatkowym, zastosowanie środków komunikacji elektronicznej, decyzji cząstkowych, rozszerzenia możliwości płacenia podatku przez podmioty inne niż zobowiązany, przedawnienia wymiaru i poboru zobowiązań podatkowych, nadpłaty, deklaracji podatkowych, kary porządkowej, urzędowych interpretacji przepisów prawa podatkowego.

Nowe instytucje prawne w nowej Ordynacji podatkowej

Umowa podatkowa i mediacja
Umowa podatkowa i mediacja będą jedną z tzw. niewładczych form załatwiania spraw podatkowych. KKOPP postanowiła uregulować w projektowanej ordynacji koncyliacyjne metody załatwiania spraw podatkowych. Polegać one będą na umownym załatwieniu trudnych kwestii pomiędzy podatnikiem i organem podatkowym. Podatnik i organ podatkowy mogą porozumieć się sami albo z udziałem neutralnej i bezstronnej osoby trzeciej – mediatora. Mediacja może być zainicjowana przez stronę albo przez organ podatkowy i ma mieć charakter dobrowolny. Ten sposób rozwiązywania spraw spornych może być wykorzystywany wszędzie tam, gdzie może być zawarta umowa podatkowa. Mediacja z założenia będzie prowadzona właśnie po to, aby strony – organ podatkowy i podatnik – doszły do porozumienia. Postępowanie podatkowe może być przez to tańsze i bardzie efektywne. Nie w każdym przypadku dopuszczalne będzie zawarcie umowy. Nie można się umawiać np. co do wysokości podatku. Umowy w świetle projektu mogą być natomiast stosowane m.in. w procesie dowodowym, zwłaszcza gdy dotyczy to ustaleń stanu faktycznego sprzed kilku lat, ustalenia wartości transakcji, czynności lub zdarzenia, czy też rodzaju ulg uznaniowych (np. ilość rat albo termin odroczenia podatku). W tych obszarach organ podatkowy i podatnik mogą np. dojść do porozumienia co do wartości nieruchomości bez powoływania w tym celu biegłego i prowadzenia długotrwałego postępowania podatkowego i sądowego. To się opłaci obu stronom, co jest najlepszą zachętą do zawierania tego typu umów.

Postępowanie uproszczone
Idea tego postępowania sprowadzać się będzie do tego, że jeżeli nie będzie potrzeby prowadzenia postępowania dowodowego (stan faktyczny nie będzie budził wątpliwości) lub kwota podatku nie będzie przekraczać 5000 zł, organ podatkowy może, za zgodą strony, od razu wydać decyzję, której nie uzasadnia. Uproszczenie procedury spowoduje, że sprawy będą załatwiane szybko, w terminie nie dłuższym niż 14 dni. Tryb uproszczony usprawni załatwianie drobnych spraw, zmniejszy nakład pracy organów i koszty z tym związane.

Rezygnacja z odwołania
W nowej ordynacji przyznano podatnikowi prawo do zrezygnowania z odwołania od decyzji organu podatkowego. Podatnik rezygnując z odwołania przede wszystkim skróci czas prowadzenia postępowania przez dwie instancje. Jeżeli podatnik nie wierzy w to, że odwołanie cokolwiek przyniesie, to może z niego zrezygnować i od razu skierować sprawę do sądu administracyjnego.

Wydawanie z urzędu informacji o dokonanych zmianach w przepisach
W projektowanych przepisach planuje się zobowiązać ministra finansów do wydawania z urzędu informacji o dokonanych zmianach w przepisach prawa podatkowego. Także tym, w jaki sposób rzutują one na prawa i obowiązki podatników. Informacje te będą publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej. Warto podkreślić, że będzie to ustawowy obowiązek ministra finansów. Zobowiązani, którzy zastosują się do tych informacji, nie będą ponosili negatywnych konsekwencji w przypadku zmiany stanowiska ministra albo jego nieuwzględnienia w postępowaniu podatkowym.

Procedura konsultacyjna
Wprowadzona też zostanie tzw. procedura konsultacyjna. Jest ona odpowiedzią na zgłaszane przez podatników postulaty przeprowadzenia przez organ podatkowy kontroli poprawności ich rozliczeń podatkowych na ich wniosek. Dotyczy to zwłaszcza podatników, którzy dokonali skomplikowanych operacji gospodarczych (np. przekształceń) i nie są pewni, czy nie popełnili błędów wywołujących negatywne skutki podatkowe. W takiej sytuacji będą oni mogli wnioskować do organu podatkowego o wydanie decyzji w sprawie skutków podatkowych transakcji, których byli stroną lub uczestnikiem. W decyzji tej organ podatkowy może określić prawidłową kwotę podatku w przypadku, gdy stwierdzi, że podatnik źle określił wysokość podatku w deklaracji. Procedura ta różnić się będzie od interpretacji indywidualnych możliwością wydania decyzji określającej. W trakcie procedury konsultacyjnej organ podatkowy nie ograniczy się bowiem jedynie do analizy danych przedstawionych przez podatnika (tak jest przy interpretacjach), ale faktycznie zbada całość dokumentacji u podatnika w celu stwierdzenia poprawności przeprowadzonych przez niego rozliczeń. Jest to więc „kontrola na zamówienie”, która musi wiązać się z uiszczeniem opłaty, podobne jak przy porozumieniach w sprawach cen transakcyjnych. W toku postępowania podatnikowi przysługiwać będą liczne prawa, które pozwolą mu lepiej niż w postępowaniu standardowym realizować swój interes.

Umowa o współdziałanie
Istotą umowy o współdziałanie będzie współdziałanie podatnika z organem podatkowym w zakresie jego zobowiązań podatkowych. Oparta będzie ona na całkowitej transparentności działań podatnika, który poinformuje organ o wszelkich istotnych i kontrowersyjnych kwestiach, mających wpływ na wysokość płaconych przez niego podatków. Organ podatkowy będzie wiedział, co się dzieje u podatnika, a podatnik w zamian będzie miał pewność poprawności swoich rozliczeń podatkowych. Takie współdziałanie nie może z uwagi na jego specyfikę być powszechnie wykorzystywane w relacjach organ – podatnik. Umowa o współdziałanie może zostać zawarta przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej jedynie na wniosek największych podmiotów.

Ustalanie wartości rzeczy lub praw majątkowych
Przepisy ogólnego prawa podatkowego regulują wspólne kwestie dla wszystkich podatków składających się na polski system podatkowy. Jedną z nich będzie procedura ustalania wartości rzeczy lub praw majątkowych na potrzeby ich opodatkowania. Obecnie procedura ta jest regulowana w kilku ustawach podatkowych, a w każdej nieco inaczej. Żeby ją ujednolicić, podstawowe reguły ustalania wartości rzeczy postanowiono zapisać w projektowanej ordynacji podatkowej. Nie wyklucza to możliwości wprowadzenia w ustawach podatkowych specyficznych regulacji wynikających z konstrukcji danego podatku. W ustawach tych jednak regulowane będą jedynie wyjątki od zasad zawartych w ogólnym prawie podatkowym.

Odtworzenie zaginionych lub zniszczonych akt sprawy podatkowej
Problematyka odtworzenia zaginionych lub zniszczonych akt sprawy podatkowej nie jest obecnie w ogóle uregulowana w żadnych przepisach, m.in. brak ich także w aktualnie obowiązującej ordynacji podatkowej. Nie odsyła ona także w tym zakresie do innych aktów prawnych. Problematyka ta nabiera jednak znaczenia w postępującym procesie cyfryzacji postępowań podatkowych i zwiększonych zagrożeń związanych z utratą danych zapisanych na nośnikach elektronicznych. Przypadki takie mają już obecnie miejsce i wówczas okazuje się, że nie wiadomo jak ma postępować organ podatkowy, który prowadzi postępowanie np. w sprawie wznowienia postępowania zakończonego decyzją wydaną 5 lat temu. Kwestie te zostały zatem szczegółowo uregulowane w nowej ordynacji.

 

Autor opracowania:
Elżbieta Rogala, ekspert podatku VAT w budżecie